جێگای بەتاڵی خەڵک و مافەکانیان لە دانوستان و لێکتێگەیشتنی نێوان ئەمریکا و ئێراندا

هێرشێک کە لە ڕۆژی ٢٨ی فێورییەی ٢٠٢٦دا لەلایەن ئەمریکا و ئیسرائیلەوە بۆ سەر ڕێژیمی کۆماری ئیسلامی لە تاران دەستی پێکرد، بە ڕواڵەت، بەجێهێنانی ئەو بەڵێنە بوو کە دۆناڵد ترامپ، سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بە خۆپێشاندەرانی شەوانی ١٨ و ١٩ی بەفرانباری تاران و شارە گەورەکانی دیکەی ئێرانی دابوو. ئەو خۆپێشاندانە بەرینانەی کە ڕۆژی ٧ی بەفرانبار دژ بە گرانی و هەڵبەزدابەزی ئابووری، لە بازاڕی تارانەوە دەستیان پێ کرد و بە شێوەی هێمنانە زۆربەی کەڵانشارەکانی ئێران بەتایبەت شاری تارانی گرتەوە، لەلایەن سەرۆک کۆماری ئەمریکاوە بەڵێنیی ناردنی هاوکارییان پێدرا. بە پاشەڕۆیی لە ئەویش، ڕەزا پەهلەوی داوای لە لایەنگرەکانی کرد کە مادام هاوکاری بەڕێوەیە، خۆپێشاندانی هێمنانە بۆ توندوتیژی دژ بە دەسەڵات بگوێزنەوە و دامودەزگا حکوومەتییەکان داگیر بکەن. لە ئەنجامی ئەو سیاسەتە هەڵە و هەلپەرەستانەیەدا، هێزە چەکدارەکانی ڕێژیمی کۆماری ئیسلامی بە درێژایی شەوانی ١٨ و ١٩ی بەفرانبار، بە دڕندانەترین شێوە بەرەوڕووی خۆپێشاندەرانی دەستبەتاڵ بوونەوە و هەر بە وتەی سەرکۆماری ئەمریکا و دەسکەلایی کوڕی شا، گیانی زیاتر لە چل هەزار کەس لە خۆپێشاندەرانی  بێ چەک و بەرگرییان ئەستاند. ئەوە سەرەڕای برینداربوون و دەستبەسەرکران و ماڵسووتانی ژمارەیەکی زۆر لە خەڵکی ئازادیخوازی بە زاڵەهاتووی ئەو وڵاتە بوو.

بەڵێنییەک کە دۆناڵد ترامپ بەو خەڵکە بریندارەی دابوو، سەرەنجام مانگ و نیوێک دوای ئەو جنایەت و کارەساتە گەورەیە، بە دەسپێکردنی هێرشێکی چڕی ئاسمانی لەلایەن ئەمریکا و ئیسرائیلەوە بۆ سەر ناوەندە سیاسی و سەربازییەکانی ئێران دەستی پێ کرد. بەوەش جەنگێک لە نێوان دوو لایەندا هەڵگیرسا کە ماوەی ٣٩ ڕۆژی خایاند. لەو ماوەیەدا ڕێبەری کۆماری ئیسلامی و ژمارەیەکی زۆر لە بەرپرسانی سەربازی و ئەمنیەتیی ڕێژیم کوژران. ئێرانیش بە هاویشتنی هاژەک و درۆن بۆ سەر وڵاتانی دەوربەر و بنکە سەربازییەکانی ئەمریکا، دەستی کردەوە و سەرەنجام دۆناڵد ترامپ ئاگربەستی ڕاگەیاند. لەو کاتەوە دوو لایەن لەپاڵ گرژی و پێکدادانە جار بە جارەکاندا، دەستیان بە وتووێژ و دانوستان کردووە تا ئەوەی بە شەڕ نەیانتوانی دەستەبەری بکەن، بە وتووێژ چارەسەری بکەن. ئێستا دانوستانەکان گەیشتوونەتە قۆناغی واژۆکردنی لێکتێگەیشتنێک بە مەبەستی خۆ ڕزگار کردنیان لەو قەیرانە ئابوورییەی کە بەو شەڕە بۆ یەکتریان خوڵقاندووە و بڕیارە بە زوویی بۆ ماوەی شەست ڕۆژ واژۆ بکرێ. لەو ماوەیەشدا کێشەی سەرەکیی دوو وڵات کە بۆ ئەمریکا لە کێشەی ئەتۆمیزە بوونی ئێراندا کورت کراوەتەوە و بۆ ئێرانیش لە لابرانی گەمارۆ ئابوورییەکان واوەتر نییە، چارەسەر بکرێن. ئەوەی لەم نێوەشدا سەرنجڕاکێش و بە تەواوی جێی نیگەرانییە، ئەو هۆکارە ڕواڵەتییەیە کە هێرشی ڕۆژی ٢٨ی فێوریەی بۆ وەڕێخرا و جێگای بەتاڵی ئەو خەڵکە مافخواز و دادخوازە لە دەوری مێزی دانوستانەکانە کە ئازیزانیان لە شەوانی ١٨ و ١٩ی بەفرانباردا بە ئومێدی گەیشتنی هاوکاریی سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا کۆمەڵکوژ کران.

 

لە هەر ڕێککەوتنێکی گرینگی نێودەوڵەتیدا، پرسیارێکی سەرەکی ئەوەیە کە ئایا بەرژەوەندی و خواستەکانی خەڵکیش لەبەرچاو دەگیرێن یان تەنیا بەرژەوەندییە سیاسی و ئاسایشییەکان بۆ لایەنەکان گرینگن؟ ئەوەی لە زاری بەرپرسانی دوو لایەنەوە دەبیسترێ و زۆرێک لە چاودێرانیش پێیان وایە، ئەگەر ڕێککەوتنی نوێی نێوان ئەمریکا و ئێران واژۆ بکرێ، بابەتی سەرەکی بۆ واشینگتۆن بریتییە لە کێشەی ئەتۆمی، ئاسایشی ناوچەیی و ئارامیی بازاڕی نەوت. هەرچەند دوناڵد ترامپ بۆ خۆدزینەوە لە بەڵینیی گەیاندنی هاوکاری بە خۆپێشاندەرانی مافخواز، چەندان جار کوردی بە نەناردنی چەکی ئەمریکایی بۆ خۆپێشاندەرانی تۆمەتبار کردوە بەڵام لەو ماوەیەدا بە دەگمەنیش باسی خواستەکانی ئەو خەڵکەی لە زاری دەرنەهاتووە و چاوەڕوانی ناکرێ کە دێموکراسی و مافەکانی خەڵکی ئێران بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ جێگە و پێگەیەکیان لەسەر مێزی دانوستان و دوا جار لەو ڕێککەوتنەدا هەبێ. لە ماوەی چەند ساڵی رابردوودا، خەڵکی ئێران بەردەوام داوای ئازادی، دیموکراسی و کۆتایی هێنان بە سەرکوتکاری کردووە بەڵام لەم وتووێژانەشدا وەک زۆربەی وتووێژ و دانوستانە نێودەوڵەتییەکانی تر، نوێنەرایەتییەکی ڕاستەوخۆی خەڵک و بزووتنەوە ئازادیخوازەکان بوونی نەبووە. زۆرێک لە دەنگە نێوخۆییەکانی ئێرانیش هەست بەوە دەکەن کە چارەنووسی نزیکەی نەوەت ملیۆن هاوڵاتی، بەبێ ئەوەی خۆیان بەشدار بن و نوێنەرایەتییەکیان تێیایاندا هەبێ، لە پشت دەرگا داخراوەکانی دانوستاندندا دیاری دەکرێ.  ئەمەش دیاردەیەکی نوێ نییە و مێژوو نیشانی داوە کە لە ڕوانگەی ئەمریکاوە، زۆرجار دڵنیابوون لە بەرژەوەندییە ستراتیژییەکان پێش هەموو شتێک دێ. ئەگەر ڕێککەوتنەکە ببێتە هۆی کەمبوونەوەی ئاڵۆزییە ناوچەییەکان و سنووردارکردنی بەرنامەی ئەتۆمی ئێران، ئەوا دۆناڵد ترامپ خۆی بە براوە و واشینگتۆن خۆی بە سەرکەوتوو دەزانێ تەنانەت ئەگەر گۆڕانکارییەکی ئەوتۆ لە دۆخی مافی مرۆڤ و ئازادییە سیاسییەکاندا ڕوو نەدا. لە هەمان کاتدا، کاریگەریی ڕێککەوتنەکە بۆ داهاتووی بزووتنەوە ئازادیخوازەکان دوو ئاراستەی جیاوازی دەبێ؛ لایەک، ئەگەر ڕێککەوتنەکە ببێتە هۆی ئازادبوونی سەرچاوە داراییەکان و بەهێزتر بوونی دەسەڵات، ڕەنگە ئامرازەکانی سەرکوتکردنیش بەهێزتر بن و فشار لەسەر ئۆپۆزسیۆن زیاد بکرێ. لایەکی تریش، ئەگەر خەڵک هەست بەو ڕاستییە بکەن کە هیچ هێزێکی دەرەکی دادیان نادا و چارەسەری کێشەکانیان ناکا، ڕەنگە زیاتر پشت بە هێزی خۆیان و ڕێکخستنە مەدەنییەکانی خۆیان ببەستن. زۆرێک لە دەنگەکانی نێو ئێران ئاماژە بەوە دەکەن کە گۆڕانکاریی ڕاستەقینە دەبێ لە نێوخۆی ئێرانەوە بێتە ئاراوە نەک لە ئەنجامی ڕێککەوتنی دەوڵەتە گەورەکان. بۆیە داهاتووی سیاسی و دیموکراتیکی ئێران لە هەموو شت زیاتر پێوەندیی بە توانای خەڵکی ئێران و بزووتنەوە ئازادیخوازەکانی خۆیەوە هەیە، نەک بەو ڕێککەوتنانەی لە نێوان دەوڵەتاندا واژۆ دەکرێن. 

* بۆ ڕۆژنامەی کوردستان، ژمارەی سەرەتای مانگی پووشپەڕ نووسراوە

چیڕۆکی خەزاڵێکی بریندار

ئەو شەوە

شەوی نەهات بوو.

شەوی زام و

شەوی ژان و

شەوی مەرگ و کارەسات بوو.

شەوی چۆڕانەوەی زامی برینەکانی پێشمەرگە و

سەنگەرێکی تلاساوی ئازادی بۆ ڕۆژهەڵات بوو.

پۆلێ پێشمەرگەی ئاوارە

زامی خەزاڵی* بریندار بە کۆڵەوە

کۆڵان بە کۆڵان گەڕان و

سلێمانی سەبرییەکی** تییا قات بوو

* خەزاڵ یان غەزال کچە پێشمەرگەیەکی کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان بوو کە دوای ئەوەی شەوی ١٦ی ئاپریلی ٢٠٢٦ بە هێرشی درۆنیی کۆماری ئیسلامیی ئێران بریندار بوو، لەلایەن نەخۆشخانەکانی سلێمانییەوە تیمار نەکرا و سەرەنجام گیانی سپارد

** ئاماژە بە گۆرانیی "سەبری" بە دەنگی هونەرمەند حەسەن زیرەک کە پەسنی جوانی و دلۆڤانیی کچە پەرستارێکی سلێمانییە