تاهیر قاسمی
ئەستێرە هەموو مەحوە لەنێو نووری قەمەردا یا شەمسی جەماڵت شەوی گێڕاوە بە فەردا
«نالی»
لە بەرەبەری ٢٥ی گەلاوێژی ئەمساڵدا، وێنەیەکی نۆستالۆژیکی سەر بەرگی کتێبێک و دێڕە شێعرێکی ئاشنای سەر بەرگی کتێبەکە لە فەیسبووک، سەرنجی ڕاکێشام؛ "ئەستێرە یەک یەک ڕاخوشین"! نووسەری کتێب هاوڕێی لەمێژینەی حیزبایەتیم دوکتور قادر وریا بوو و هەر خۆیشی مزگێنیی بڵاوبوونەوەی کتێبەکەی لە لاپەڕەی فەیسبووکی خۆیدا دانابوو. بۆ ناساندنی کتێبەکەش ڕوونی کردبۆوە کە تێیدا یادی ئەو لاوانە کراوەتەوە کە "لە ڕووی بەهرە و توانایی و کاریگەرییان لەسەر کەسانی دەوروبەر و، بایەخدان بە لایەنی ڕۆشنبیریی خەبات و تێکۆشانی پێشمەرگانە، مرۆڤێکی تایبەت بوون. تایبەت بوون چونکە شانبەشانی جێبەجێکردنی ئەرکی پێشمەرگانەیان، بە فێربوون و فێرکردن، بە پەرەپێدانی وەرزش و هەڵپەڕکێ، بە گرنگیدان بە ڕۆژنامەنووسی، خۆشنووسی، نووسین و شێعر، بە بایەخدان بە موسیقا، سروود، گۆرانی، نیگارکێشی، شانۆ، فیلم و وێنەگری و...هتد، لەگەڵ ستەم و تاریکی لەشەڕدا بوون و تیشکی هیوا و تریفەی جوانییان بڵاو دەکردەوە. ئەستێرە بوون بەڵام بە داخەوە زوو ڕاخوشین."
تامەزرۆی دەستخستن و خوێندنەوەی کتێبەکە بووم و بیرم لەوە دەکردەوە کە بە چ ڕێگایەکدا بەدەستی بێنم تا وا ڕاستا خۆی لوتفی فەرموو و پێوەندیی پێوە گرتم بۆ ئەوەی سێ نووسخە لە کتێبەکە بۆ من و دوو دۆستی دیکەمان ڕەوانە بکا. پاش هەوڵ و تەقەللای زۆری هاوڕێمان کاک ئەسعەد خزری و چەند ڕۆژ چاوەڕوانی، سەرەنجام هەفتەی ڕابردوو بە خۆشییەوە کتێبەکەم بە دەست گەیشت. نێوەرۆکی کتێبەکە وەک پێشتر ئاماژەی پێ کرا، یادکردنەوە و ناساندنی بەشێک لەو لاوە تێکۆشەرانەی نێو حیزبە کە ئەگەر بە دەستێک چەکی خەبات و بەربەرەکانی دژ بە داگیرکەری کوردستانیان هەڵگرتبوو، هەوڵیان دەدا بە تێکۆشانی ئەدەبی یان لە بواری هونەری و ڕۆشنبیریشدا خزمەت بە بەرەوپێش بردنی ئامانجەکانی نەتەوەکەیان بکەن. ئەو لاوانەی کە چاوەڕوانی داهاتوویەکی زۆر پڕ بەرهەمتریان لێ دەکرا بەڵام بەداخەوە زۆر زوو تێکەڵ بە کاروانی شەهیدانی ڕێگای ئازادیی گەل و ڕزگاریی نیشتمانەکەیان بوون و بەجێیان هێشتین.
من شانازیی ئەوەم هەبووە کە بەشێکی بەرچاو لەو تێکۆشەرانە بە چاو ببینم. هێندێکیانم بە ڕێبواری بینیبوون بەڵام بەختی ئەوەشم هەبووە کە بەشێکیان لە نیزیکترەوە بناسم، لەگەڵیان دابنیشم و لە ئەزموون و بەرهەمیان بەهرەمەند بم. تێشیاندایە کە لە خەبات و تێکۆشاندا مامۆستا و ڕێنوێنم بوون. چەندێکیان هاوڕێی نیزیکم بوون. شاهیدی تێکۆشان و سەرەنجام شەهید بوونیان بووم و لە خەمیاندا ملوانکەی فرمێسک و وشەم هۆندووەتەوە. یەک لە تایبەتمەندییەکانی کتێبی "ئەستێر یەک یەک ڕاخوشین"یش ئەوەیە کە تەنیا یادی شەهیدەکانی نەکردوەتەوە و ئەو بابەت و بەرهەمانەشی لە خۆیدا گونجاندوە کە لە شینی ئەو شەهیدانەدا نووسراون. شانازیم بە خۆم کرد کە لەو کتێبە بە نرخەدا شینی دوو لەو ئەستێرانەم چاپ کراون و هەر ئەوەش هۆکار بووە تا نووسەر وەک پێزانین، یەکەی نووسخەیەک لە کتێبەکە بۆ من و هاوڕێیان کاک لوقمان زەهرایی و کاک دڵشاد هەورامی لە فینلاند بنێرێ.
من ناوی کاک قادر وریام ئەو کاتە بیست کە بنکەکانمان بۆ دەشتی کۆیە ڕاگوێزرابوون. لەوێ، بە پێچەوانەی بناری قەندیل، ئۆرگانەکان لێک نیزیکتر بوون و خەڵکەکە پتر ئاگایان لە یەکتر دەبوو. کاک قادر دوای مامۆستا عەبدوڵا حەسەن‌زادە، دیارترین کەسایەتیی ئەدەبیی نێو حیزب بوو. دیارە مامۆستا بە هۆی کاروباری سیاسی، جیاوازیی تەمەن و مولاحزاتی تەشکیلاتی، کەمتر دەبیندرا و کاک قادر تێکەڵاوتر و لە بەدەنەی حیزب نیزیکتر بوو. ئەو ساڵانە ژمارەیەکی زیاتر لە لاوانی ئۆگری ئەدەب ڕوویان لەنێو حیزب کردبوو. ئەوان پتر گۆشکراوی قوتابخانەکانی شۆڕش لە هەلومەرجی ئازادی ساڵانی سەرەتای ئینقلاب و پەروەردەی فەزای نیوە ئازادی ئەدەبیی ڕۆژهەڵاتی کوردستان لە سۆنگەی دەرچوونی گۆڤاری سروەدا بوون. حیزبیش بە پێشەنگایەتیی کەسانی وەک کاک قادر وریا لەو هەلومەرجەدا ئاڵوگۆڕی لە سیاسەتی ڕاگەیاندنی خۆیدا پێکهێنابوو و پتر گرینگیی بە بواری فەرهەنگ و ئەدەب لەنێو حیزبدا دەدا. لە زۆربەی ئۆرگانەکاندا ڕۆژنامەی دیواری دایر کرابوو، دوای گەڕانەوەی پێشمەرگە لە ناوچە، زۆر جار کۆڕ و کۆبوونەوەی ئەدەبی ڕێکدەخرا، بەرنامەی کۆلکە زێڕینە تایبەت بە ئەدەب و هونەر حەفتانە لە ڕادیۆی دەنگی کوردستانی ئێرانەوە بڵاو دەکرایەوە و ڕۆژنامەی کوردستانیش پاشکۆیەکی تایبەتیی بۆ ئەدەب و هونەر دەردەکرد. لاوانی قەڵەمبەدەست لە وەرزی حەسانەوەدا بە شێوەی ڕاستەوخۆ یان لەلاوە بۆ میدیاکانی حیزبیان دەنووسی یانژی هەر کام لەبەرە خۆیەوە، خەریکی نووسین و کاری ئەدەبیی خۆی دەبوو. بۆ وێنە لەبیرمە ژمارەیەکی بەرچاو لە پێشمەرگە قەڵەم بەدەستەکانی هێزی پێشەوا دەستیان بە وەرگێڕانی بەرهەمی جۆراوجۆر کردبوو. بیستمەوە کە کاک قادر بە تەنزەوە ناوی دارالترجمەی لەسەر مەڵبەندەکەمان دانابوو. لاوانی ئەدەبدۆست و خاوەن بەهرەی نێو حیزب حیسابی تایبەتییان لەسەر توانایی ئەدەبی، شارەزایی لە نووسین و ڕێنوێنییە ئەدەبییەکانی مامۆستا وریا دەکرد. ئەویش بەپێی توانا و دەسەڵاتی خۆی ئاگای لێیان بوو. لەبیرمە جارێک بە هاوڕێیەکمدا شێعرێکی درێژترم بۆ نارد کە بەو جۆرەی خوارەوە دەستی پێ دەکرد:
لەو کاتەوە
مێژوو دانی بە بوونی خۆیدا هێناوە
منیش هەبووم
بەڵام چنگی تیژی زاڵم
تینتینۆکەمی ڕێک دەکوشی
لەو کاتەوە منیش ڕاپەڕینم ناسی..
مێژووم پڕ لە بەرخوەدانە
وەکوو باڵای پیری مێژوو
بڕواننە؛
دەوڵەتی ماد و دیاکۆ
جەوهەری شیری دەستی خان
بڕنووی درێژی شانی سمکۆ
قەڵەمی تیژی بەدرخان
دەیسەلمێنن؛
لەوەتەی کە مێژوو هەیە منیش هەبووم
بەڵام لە دووی ڕێبەندانی بیست‌وچواردا لەدایک بووم..
لاو بووم و شەرمم لە خۆ دەرخستن و شێعر بڵاوکردنەوە دەکرد. بۆیە ناوی خۆمم لەژێر شێعرەکەدا نەنووسی و تەنیا پیتێکم دانا. داوام لە هاوڕێکەم کرد کە شێعرەکەی نیشان بدا و سەرنجی بزانێ بەڵام ناوم نەدرکێنێ. دواتر هاوڕێکەم بۆی گێڕامەوە کە کاک قادر هەر کە چاوی بە شێعرەکەدا خشاند، خێرا گوتی ئەوە هی فڵان کەسە! بە لامەوە جێی سەرنج بوو کە لە حاڵێکدا پێوەندییەکی ئەوتۆی ئەدەبیمان لە نێواندا نەبوو و لەنێو حیزبدا قەت حەزم نەدەکرد بە ناوی خۆم شێعر بڵاو بکەمەوە و وەک شاعیر بناسرێم کەچی ئەو نەک هەر زانیبووی شێعر دەنووسم بەڵکو شێعریشمی ناسیبۆوە! بەوەڕا هەستم کرد کە ئەو زۆر لەوە زیاتر کە من بیرم لێ دەکردەوە، ئاگای لە ئۆگرانی ئەدەب و قەڵەم بەدەستانی نێو حیزبە.
دەڵێن لە میتۆلۆژیی گەلانی ڕۆژهەڵاتی نێوەڕاستدا هەسارەی مێرکۆری یان عەتارۆد بە مامۆستای فەلەک ناسراوە. یەک لە گرینگییەکانی کتێبی "ئەستێرە یەک یەک ڕاخوشین"یش ئەوەیە کە بە قەڵەمی دوکتور قادر وریا نووسراوە. ئاخر ئەو وەک چۆن بە درووستی ئەو تێکۆشەرە شەهیدانەی بە ئەستێرە و ئەستێرەی ڕاخوشیوی ئاسمانی هونەر و ئەدەبی نێو حیزب شوبهاندووە، بۆخۆی مێرکۆری ئەو ئاسمانە پڕ ئەستێرەیە بوو. کتێبی "ئەستێرە یەک یەک ڕاخوشین" لە ڕاستیدا وەفاداریی مامۆستا بۆ ئەو قوتابیانەیە کە بە قەولی نووسەر "پێش پشکووتن، هەڵوەرین" و ئەوانەش کە مان بەڵام وەک دەڵێن؛
«بۆ تۆ چوونە ژوانی مەرگ ئەی وڵات
مەرگ بۆخۆی پەیمانشکێن بوو، نەهات*»
لێرەوە سڵاو دەنێرم بۆ ڕەوانی پاکی هەموو شەهیدانی کوردستان و ئەو پێشمەرگە ئەدیب و هونەرمەند و ڕۆشنبیرە شەهیدانەی کە لەو کتێبەدا یادیان کراوەتەوە و سەبارەت بە پاراستن و دواتر ڕێکخستن و بڵاوکردنەوەی بەشێک لە بەرهەمی ئەو شەهیدانە، دەستخۆشی بە مامۆستا وریا دەڵێم و سپاسی دەکەم.
* بەیتێک شێعری شاعیر هێمن نادرە کە تێکستی گۆرانیی "من کوڕی ڕۆژهەڵاتم"ی بەهجەت یەحیایە
