 |
| شێخ ئەحمەدی سریلاوا |
سریلاوا گوندێکی ناوچەی چۆمی مەجیدخانە کە لە داوێنی کێوێک هەر بەو ناوە هەڵکەوتوە. بەری ئاواییەکە دەشتێکی پانە کە تا بناری ساریبابا بەرین بۆتەوە. بەشی زۆری ئەو دەشتە سوێر و شۆرەکاتە و کەمتر گیای لێ دەڕوێ بەڵام بەشی لای ئاوایی کە قۆڕغی پێ دەڵێن، گیایەکی نەرم و ناسکی هەر بەناوی گیاقۆڕغ لێ دەڕوێ کە دوای دروون و وشک بوونەوە، وەک ئاڵف و تفاقی ئاژەڵ بۆ زستان هەڵدەگیرێ. ساڵانی پێشوو لە بەشە سوێر و شۆرەکاتەکەی هەم مەڕ و ماڵات شۆر دەدرا و هەمیش گڵەکەی بۆ سواغی سەربان کەلکی لێ وەردەگیرا کە لەبەر سوێر و خوێواوکەکەی باران لێی تێنەدەپەڕی و سەربان بە باران دڵۆپەی نەدەکرد. لە چیڕۆکی "زارا"ی محەممەدی قازی‌دا ئاوا پەسنی سریلاوا دراوە: لەقەراخ چۆمی تەتەهوو، لەنێو دارە چنار و مێشە بییەکاندا، گوندی "قارنجە" دەبیندرێ. لە خوار قارنجە، گوندی "حاجیابات" هەڵکەوتووە. لە لای باکووری ڕۆژئاوا کێوێکی بەتاق هەڵکەوتووی لەگوێن مانگی یەکشەوە دێتە بەر زەین کە گوندی'سریلاوا"ی لە داوێن هەڵکەوتووە".
ناوی گوندی سریلاوا لە ناوی سریلە وەرگیراوە. بەپێچەوانەی ئەوەی محەممەدی قازی پێیوایە سریلە "لە زمانی کوردیدا بەمانای سیسرەیە" چونکە "لە شەوانی بەهار و هاوین‌دا دەنگی تیژی سریلەکان تاکە هەوای مۆسیقای ئەو گوندە خامۆشە بوو"، سریلە هەروەها ناوی باڵندەیەکی ڕەش و لە سێروو بچووکتریشە کە بە پۆل دەگەڕێن و گۆشتیشیان دەخورێ. ئەو باڵندەیە بەهۆی قۆڕغ و شۆرەکاتەکەی، لە هێندێک وەرزی ساڵدا بە ڕێژەیەکی زۆر لە سریلاوا و دەوروبەری پەیدا دەبن.
سریلە هاتوچۆیەتی، بە سرتە
گفتوگۆیەتی بە
سروە پێم دەڵێ ئەوا بەهاری تازە هاتەوە (ئاوات)
سریلاوا لە مێژوودا بە هۆی چەند کەسایەتییەوە ناوبانگی لە
دەوروبەری خۆی واوەتر چووە و لە لاپەڕەکانی مێژووی موکریاندا زۆر جار ناوی ئەو
گوندە بچووکە بەرچاو دەکەوێ؛
یەکەم؛ چاکێک بەناوی "سەیزادەی سریلاوا" یان "شێخ‌زادەی سریلاوا" لە مەهابادە کە گڵکۆکەی لە نیزیک جەنگەڵی دەسکردی ئەو شارە هەڵکەوتبوو. لە ژیاننامەی مەلا مارفی کۆکەیی‌دا کە بە قەڵەی مستەفا کۆکەیی (١٣٩٤ی هەتاوی) نووسراوە، هاتووە: "بە وتەی بەساڵاچووانی مەهابادی و بەتایبەت لێکۆڵینەوە و پرس‌وڕای زۆری مامۆستا عوبەیدیللای ئەیوبیان، کە کاتی خۆی زۆر بەتەنگ دۆزینەوەی شوێنی ڕاستەقینەی گۆڕی مەلا مارفەوە بوو، جێگای گڵکۆی نابراو، کەوتووەتە گۆشەی باشووری ڕۆژهەڵاتی حەوشەی خوێندنگەی «ڕەزا پەهلەوی»ی پێشوو و ناوەندیی کچانەی ئێستا، لە شەقامی «جامی جەم»ی مەهاباد، نزیک قسنی شێخ تەها و گڵکۆی «سەیدزادەی سـریلاوا»، کە هیچ شوێنێکی لێ‌بەجێنەماوە و بە تەواوی حەوشەیەکی قیرەتاوە."
دووهەم: لە سەردەمێکەوە کە مێژوویەکی زۆر ڕوونی نییە، چەندێک لە گوندەکانی ئەو دەڤەرە، مڵکی بنەماڵەی قازی و سریلاوا شوێنی نیشتەجێبوونی قازی
شێخ جەلال بووە. قازی شێخ جەلال چوار کوڕی بە ناوەکانی میرزا عەبدولخالەق، میرزا سەعید، میرزا جەواد و شێخ ئەحمەد هەبووە کە ڕەنگە ناوبانگی میرزا جەواد لە سیانەکەی دیکە زیاتر ڕۆیشتبێ. میرزا جەواد
ساڵی ١٢٦٠ی ھەتاوی لە مەھاباد، یا لە گوندی «سریلاوا» لەدایک بووە.
پاش تەواوکردنی دەرسە سەرەتایییەکان، بۆ خوێندن و فێربوونی زانیارییە ئایینییەکان
ڕووی کردوەتە حوجرە و لەو کاتەدا کە لە مەهاباد لە حوجرە دەیخوێند، وەک وەرگێڕ و چاوساغ لەلای "ئۆسکار مان"ی ئاڵمانی دادەمەزرێ و ئەوە
ژیانی دەگۆڕێ و لە تۆمارکردن و سەرەنجام نووسینەوەی کتێبی "تۆحفەی
موزەففەرییە"دا یارمەتیی ئۆسکار مان دەدا و دواتر لەگەڵ "مان" دەچێ
بۆ ئاڵمان.
سێهەم؛ دوای میرزا جەواد، ناوبانگی شێخ ئەحمەد وەک ڕووناکبیر، شاعیر و سیاسەتوانی نیوەی یەکەمی سەدەی بیستەم لە موکریان بڵاوبووەتەوە کە وەک گوترا لەدایکبووی ئەو گوندە و مەبەستی سەرەکیی ئەم بابەتەیە.
شێخ ئەحمەد ساڵی ١٨٨٣ لە ئاوایی سریلاوا هاتوەتە دنیا. کوڕە چکۆڵەی قازی شێخ جەلال مامی باوکی پێشەوا قازی محەممەد و شێخزادە خورشید خانم کچی شێخ بەهائەددین و نەوەی شێخ سیراجەددینی نەقشبەندی‌یە. بەو پێیە شێخ ئەحمەد لەباری شێخایەتییەوە دوو بەر ئەتڵەس بووە؛ هەم لەلای شێخ‌زادەی دایکیەوە دەچووەوە سەر شێخانی نەقشبەندی و هەمیش لەلای شێخ جەلالی باوکیەوە ناسناوی شێخایەتیی پێ دەبڕا. لەبەر ئەوەش بە هەردوو هۆ یان بە هۆی یەکێک لەو دوانە بە "شێخ ئەحمەد" بەنێوبانگ بوو. لەم نێوەدا ڕەنگە تای تەرازوو بەلای دایکدا شکابێتەوە، چونکە لەسەر زمانی خەڵک زۆر جار بە ناوی "شێخ ئەحمەدی حیسامی" و بە دەگمەن وەک "شێخ ئەحمەدی قازی" ناوی دەبرا. مامۆستا هێمنیش بە شێخ ئەحمەدی حیسامی ناوی هێناوە. کەسایەتیی 'شێخزادە"ی دایکی لەسەر ناسناوی بنەماڵەییش کاریگەری بەجێ هێشتوە و شۆرەتی وەچەکانی بە "حیسام قازی" ناسراون کە حیسامەکە پێوەندی بە شێخ حیسامەددینی جێگرەوەی شێخ بەهائەددین، بەشی دایکی بووە و قازییەکە پشکی باوکێتی. هەمووی ئەوانەش بۆ پێگەی قورسی بنەماڵەیی و بەزافتەیی شێخزادە لەلایەک و کەنەفتیی قازی شێخ جەلال لەو تەمەنەدا کە بۆ جاری دووهەم زەماوەندی کردبوو، دەگەڕێتەوە.
شێخ زادەی دایکی شێخ ئەحمەد ژنی دووهەمی قازی شێخ جەلال بوو کە لە سەردەمی پیریدا زەماوەندی لەگەڵ کرد. محەممەدی قازی سەبارەت بەم وەسڵەتە دەگێڕێتەوە: "دایە گەورەی بێچارەم سەرچاوەی خەم و ماتەم بوو. پیرێژنی فەقیر خەمی خۆی کەم بوو کە خەمی ڕاگرتنی دوو منداڵی هەتیو و بێوەژنێکیشی لەسەر دڵی کۆ ببۆوە. بۆخۆی دوو داخی گەورەی دیتبوو کە بۆ حەوت پشتی بەس بوو: یەکیان هەوێیەکی جەوان بەناوی شێخزادە خاتوون کە شووەکەی، واتە باوە گەورەی ئێمە، لە گەرمەی جووڵانی ئەوینی پیریدا بەسەری هێنابوو. ڕکابەرێکی ئەوەندە مەترسیدار کە ئەوی لەبەر چاوی مێردەکەی خستبوو و بە یەکجاری لە گۆڕەپانەکە وەدەری نابوو. ئەویتر لەم دواییەدا مەرگی ئیمام، کوڕە گەورەکەی، واتە باوکی من بوو کە داخێکی جەرگبرژێنی لەسەر دڵی دانابوو. وەک دەیانگێڕایەوە، شێخزادە خاتوون، هەوێکەی دایە گەورەم، هەرچەند بۆخۆی جوان بوو بەڵام ئەو کاتە توانیبووی ببێتە تاکەسواری گۆڕەپانەکە کە کوڕێکی بەناوی "شێخ ئەحمەد" و کچێکی بەناوی "شێخزادە حومێرا خاتوون" بۆ بابە گەورە خستبۆوە و بنەماڵەی لە شێخ و شێخ‌زادان پڕ کردبوو."
ناوی شێخ ئەحمەدی سریلاوا وەک پیاوێکی ئەدیب، تێکۆشەرێکی سیاسی و هەڵسووڕێکی خەباتی نەتەوەیی، ڕەنگە زیاتر لە هەر کەس، لەلایەن مامۆستا هێمنەوە بە گوێی وەچەی ئێمە ئاشنا کرابێ. مامۆستا لە بیرەوەری و نووسینەکانیدا لانیکەم سێ جار باسی شێخ ئەحمەدی کردوە. لە بابەتی "مامۆستای شاعیرانی موکریان"دا کە سەبارەت بە سەیفولقوزات نووسراوە، ئەوی وەک قوتابییەکی سەیف ناساندوە و نووسیویەتی: "لە شاعیرەکانی پێش ئێمەی موکریان وەک شێخ ئەحمەدی سریلاوا و دوکتۆر شەوقی و خاڵەمین و سەید کامیل، ئەگەر نەشڵێن بیری نەتەوایەتی لەوی فێر بوون دیارە ئوسلووبی لەکارهێنانی وشەی ڕەسەنی کوردی و زمانی شوان و سەپان و جووتیاریان لەوی وەرگرتووە. ئێمەش شاعیرەکانی پاش ئەوان وەک هەژار و عەتری گڵوڵانی و هێمن پەیڕەوی ئەوانمان کردوە و دیارە شاعیرەکانی لاویش وەک سوارە و هاوار و مەحموودی و مەلا غەفوور، ئەم ڕێڕەوەیان بەر نەداوە."
مامۆستا هێمن هەروەها لە پێشەکیی تاریک و ڕوون‌یشدا بەناوی "لە کوێوە بۆ کوێ" جارێکی دیکە باسی شێخ ئەحمەدی کردوە: "کۆمەڵە (ی ژێکاف) لەپێشدا کتێبێکی بچووکی شیعری بڵاو کردەوە بە ناوی دیاری کۆمەڵەی «ژ. ک» کە شیعرە نیشتمانییەکانی حاجی قادر و مەلای گەورەی کۆیە و هەژار و شێخ ئەحمەدی حیسامی تێدا چاپکرابوون و دەسبەجێ تەواوبوو."
شێعرەکەی شێخ ئەحمەد کە مامۆستا هێمن ئاماژەی پێدەکا، شینی کۆمەڵێک لە تێکۆشەرانی کوردی
باکوورە کە بە تاوانی سەربەخۆییخوازی لەلایەن دەسەڵاتی ئاتاتورکەوە لەدار دران.
شێعرەکە لە لاپەڕەی ٦٨ بەدواوەی "دیاریی کۆمەڵە"دا چاپ کراوە و ئەو پێشەکییە کورتەشی لەسەرەتادا بۆ نووسراوە:
دوای جەنگی ڕابوردو کە جمهوریەتی تورکیا ساز بوو، مەحکەمەیەک بە ناوی "مەحکەمەی سەربەخۆیی" داندرا، جەنابی شێخ عەبدولقادر شەمزینی و سەید محەممەدی کوڕی دەگەڵ هەندێ لە گەورە و ناودارانی کورد لەم مەحکەمەیەدا محاکمە کران و هەلیانهاوەسین. ئینجا شێخ ئەحمەدی سریلاوایی کە پیاوێکی بەناوبانگی موکوریانە، ئەم شینەی خوارەوەی بۆ شەهیدانی ڕێگای سەربەستیی کورد گێڕاوە"
ئەم ئاسمانە شینە کەوا بەرگی ماتەمە
ئیجادی وا کراوە کە قوببەی
هەموو غەمە
بارانی مەرگە، بەفرە کفن، ڕەعدە نەفخی سوور ئەو
ڕووگرانە قابیزی ئەرواحی عالەمە
سەرتیپی تیپی هەورە شەماڵ بۆ سەفی قیتال
نارنجەکی تەرزەیە، تەییارەیی تەمە
ڕۆژی سیایە، ڕۆژ و شەوی تارە چەرخی پیر
هەوری لە دوودە، ئاهە تەمی وی، هەموو غەمە
ئەم چەرخە، کۆنە ماشینەکەی ژەنگی گرتووە
چەوری نەکا بە خوێنەکی، سووڕانی عەستەمە
لەم قەڕنی بیستەمی مەدەنییەت بە خوێنی کورد ژەنگی لەسەر
نەهێشتووە هێشتاکە پێی کەمە
تا نەڕندراوە چەرخی ستەم، ستەم کارییە
ئەو زوڵم و جەورە قیسمەتی هەر شین و زارییە
خووسا بە خوێنی کوردی شمالی هەموو زەمین گوڵزاری
خوێنە، غونچە سفەت دڵ هەموو غەمین
هەوری خەفەت لە ئەوجی فەرەجدا موسەللەتە شادی
نەبوو لە هێچ دڵێ‌دا نەبێ بە شین
مەحشەر میسالە دەشتی شمال، کەربەلا سفەت
غەمناکە لەم موسیبەتە سوککانی حەوتەمین
ئەکسەر لەوانە سەیدن و هاشمی
نەسەب
میراسی جەددیانە شەهادەت کە پێی گەیین
فەرمانی قەتڵی عامی کەماڵ بێ
کەماڵییە
مەقسوودی مەحوی دینە لە ئیعدامی ئەهلی دین
وا حەسرەتا چرای ئومێدم کوژایەوە
قەتڵی موحەڕەمی لە شمالێ برایەوە
چەنگیز کەماڵە، ئەهلی کەماڵ شاهیدی دەدا
کوانێ زەمان و عەسری مەغوول زوڵمی وا کرا
نەسسی حەدیسە تەرکی ..... ئێستە مەحکەمە
بەو زوڵمە خبثی باتینان بەرمەلا کرا
دڵ بەحری خوێنە، سۆفی مەپرسە چ فایدە
تەعدادی ناکرێ کە بڵێم چەند خەتا کرا
هاوارە قەومی کورد وەرن ڕۆژی غیرەتە
نیسبەت بە ئێمە زوڵم و تەعەددی چها کرا
غوسسەم ئەوەندە زۆرە دڵم هێندە پڕ غەمە
سەحبانی ناطقم لە غەما لاڵ و ئەبکەمە
بەشی یەکەمی ئەو شێعرە دەتوانێ لە شێعرێکی
پیرەمێرد ئیلهامی وەرگرتبێ کە هەر لە پێوەندیی ئەو جنایەتەی دەسەڵاتی
تورکدا نووسیویەتی و مێژووی ٢٤ی ئایاری ساڵی ١٩٢٥ی بەسەرەوەیە؛
بۆ گیانی قارەمانانی کورد
تەحلیلی وا کراوە کە قوببەی غەمە، تەمە
چەوری نەکا بە خوێن پەکی سووڕانی کەوتوە
سووراو بە خوێنی مێردی ئەکا پێی ئەڵێن شەفەق
چنگی پڵنگی ناوەتە ژێر قاقمی بەڵەک
گاهـ خوێنی کوردی تێکەڵ ئەبێ دیجلە زیاد ئەکات
بانگی ئەکرد: بە کوشتنی من میللەتم ئەژین
خوێنی نەسێنرێ هەڵدەقوڵێ دائما گەشە
ئەم ڕۆژی «٢٤» ی ئایارە بکەین بە شین
ئەو وێکچوون و ئیلهام وەرگرتنە نیشان دەدا کە شێخ ئەحمەد و هەڤاڵانی ئاگایان لە جموجۆڵە ئەدەبییەکانی سەردەمی خۆیان بووە و چاپکراوەکانی دیوی گەرمێنیان بەدەست گەیشتووە. بنەماڵەکەشی سینگ بە سینگ ئەو قسەیان گواستوەتەوە کە گۆیا کەسێک بەناوی "دوکتور جەودەت" لەلایەن شێخ مەحموودی حەفیدەوە سەردانی شێخ ئەحمەدی کردوە و نامەی شێخی بۆ هێناوە کە تێیدا داوای لێ کردوە دژی ڕێژیمی پاشایەتی جووڵانەوە وەڕێبخەن. مامۆستا هێمن کە لە "پێشەکی"پێکەنینی گەدا"ی حەسەنی قزڵجی‌شدا جارێکی دیکە باسی شێخ ئەحمەدی کردووەتەوە، ئاماژە بەو پێوەندییە ئەدەبی - سیاسی - ڕووناکبیرییەی نێوان شێخ ئەحمەد و تێکۆشەرانی دیکەی کوردی ڕۆژهەڵات لەگەڵ پارچەکانی دیکەی کوردستاندا دەکا و دەڵێ: "لەو سەردەمە تاریک و تنووک و ئەنگوست لە چاوەدا لە مەڵبەندی موکریان بۆ بەربەرەکانی دەگەڵ سیاسەتی تواندنەوەی کورد، کۆمەڵێکی نهێنی لە زانایان و ڕووناکبیران و گەورەپیاوانی کورد بە ڕابەریی مامۆستا مەلا ئەحمەدی فەوزی، سەیفی قازی، پێشەوای نەمر، قازیی بۆکان، شێخ ئەحمەدی سریلاوا و گەلێکی تر لە ڕووناکبیری ئەو سەردەمە پێک هاتبوو کە ئامانجی ئەساسی و هەرە گەورەیان پاراستن و پەرەپێدان و بووژاندنەوەی زمان و ئەدەبی کوردی بوو. کتێب و ڕۆژنامەی کوردییان کە لە عێراق بڵاو دەبوونەوە بە زەحمەت پەیدا دەکرد و بە ئیحتیاتەوە بەسەر لاوانی بڕوا پێکراودا بڵاو دەکردەوە تا فێری کوردی خوێندنەوە بن. ئەوان بەتایبەتی مامۆستا فەوزی دەستەیەک لاوی ڕووناکبیریان پێ گەیاندن کە لە دواڕۆژدا شاعیر و نووسەری زۆر خزمەتکار و بەناوبانگیان لێ هەڵکەوت. یەکێک لە دەسپەروەردەکانی و هاوبیرەکانی ئەوان کاک حەسەنی قزڵجیی خۆمانە کە هەر لەو دەمیڕا فێری کوردی خوێندنەوە ببوو. ئەوەبوو دەگەڵ سایەی شوومی پەهلەوی لاچوو تەمومژی چارەڕەشی و نەگبەتیی کورد ڕەوی. وەک ئەستێرەیەکی گەش و ڕووناک و پڕشنگدار لە ئاسمانی ئەدەبی کوردیدا درەوشایەوە. لاپەڕەی گۆوار و ڕۆژنامەکانی کوردی بە نووسراوە جوانەکانی خۆی ڕازاندەوە.
 |
| ماڵی شێخ ئەحمەد لە ئاوایی سریلاوا |
 |
| کێلی گڵکۆی شێخ ئەحمەد لە گۆڕستانی ساریبابای قەڵا |
ئەو زانیاریانەی کە سەبارەت بە کەسایەتی و هزری شێخ ئەحمەد لەبەردەستدان بەداخەوە زۆر نین. دەگوترێ ئەو کتێبخانەیەکی دەوڵەمەندی وەسەر یەک نابوو و لەو ڕێگایەوە بۆ ئۆگرانی زانین و فێرخوازان ببوو بە سەرچاوەیەکی گرینگی زانست و فێربوون. لێ بەداخەوە ئەوەی هەتا ئێستا لێی بەرچاو کەوتوە ئەو شێعرەیە کە نیشتمانی ژێکاف بڵاوی کردوەتەوە و کەشکۆڵێکی دەستنووس کە کەمتر لە دە شێعری پتر ئایینیی لەخۆ گرتوە و زۆربەیان بە زمانی فارسین. لە کەشکۆڵەکەدا ئەو شێعرەی خوارەوە بە زمانی کوردی ساغ کراوەتەوە:
 |
| دەستنووسی کەشکۆڵەکەی شێخ ئەحمەد |
گاه شاە و دەمێ پیادە، گەهێ برد (پڕ دوو؟) و دەمێ مات
نەردی عەمەلت حەیفە لە تەختەی ئەمەلت دا
هەر باختە ئەکەی جارێ نەبوو مات نەکەی شات
مەنزڵگەهی تۆ عالەمی باڵا بوو لەمەوبەر
کەم عەقڵییە مەغروور بی بە ساراتی خەسارات
وەقتێ بوو کە شابازی مەقامی مەلەکی بووی
ئێستا وەکوو بووم بوویە خەراباتیی باوات
جارێ وەرە ڕووی خۆت لە دەرگاهی خودا کە
مەئیووسێ نییە لای کەرەمی ڕەببی سەماوات
تا کەی بە دەنارەت بڕوا عومری عەزیزت
ئینسافێ لەمەولا بەسە هەزل و خورافات
تۆ حاجبی ئەو بە هەتا شاهیدی مەقسوود
خۆی جیلوە بدا بۆ تۆ بە ئاواتی موساوات
یەعنی وەرە لای سیڕڕی تەریقی شاهی حیسام
ئەمڕۆکە شەهەنشاهە لە ئیقلیمی ویلایات
تۆ شاهی لەسەر مڵکی حەقیقەت بە حەقیقەت
یەک دەفعە عینایات بە موراعاتی ڕەعایات
قەلبی زەرەدێکی؟ بە عەلایق نییە لایق
بشکێنە عوالق بە مەراماتی ملاقات
تەئسیری هەوای سوحبەتی عەبباد هەوایە؟
دڵ دوورە لە ئەربابی موزافاتی موسافات
ئەی مەحزەری تۆ مەزهەری ئەنواری لەتائیف
مەرغووبە لە دەرکی؟ درایاتی تۆ ئایات
دانایە کەسێ بۆ قەدەمی تۆ سەری دانا
ئاسانە لەو ئاسانە سەری فەخر و موباهات
گەردی قەدەمت کوحلی بەسەر، نووری بەسیرەت
مەتبووعە لەلای ئەهلی ئەمەل، فایقە غایات؟
ئیکسیری سەفای خزمەتی تۆ سەیقەلی قەلبە
مەوقوفە لەسەر یەک نەزەرت تەیی موقامات
بەم باری خەجاڵەت بە ئومیدی کەرەمت هات
دەقی لاپەڕەکانی نامیلکەی نیشتمان:
ژێدەر:
- بەشی زۆری زانیاری و وێنەکانی ئەم بابەتە لە بەڕێزان تەها قاسمی و دوکتور ئیسماعیل مستەفازادە وەرگیراون کە ڕۆژی ٢١ی نۆڤامبری ٢٠٢٥ سەردانی وەچەی سێخ ئەحمەد لە سریلاوایان کرد و لە نیزیکەوە ئەو زانیاریانە، وێنەکان و وێنەی ئەو لاپەڕەیە لە دەستنووسەکەیان گرتبوو.
- ڕێنووسی هەردوو شێعری نامیلکەکەی ژێکاف و دەستنووسەکە لەلایەن نووسەری بابەت ساخ کراونەتەوە.
- تاریک و ڕوون - هێمن
- پێشەکیی بۆ پێکەنینی گەدا - حەسەن قزڵجی
- کورتە مێژووی بنەماڵەی قازی - ل ٢٣٣ و ٢٣٤ - خلیل فتاح قازی - وەرگێڕانی حەسەن قازی
- خاطرات یک مترجم - محمد قاضی
- دیاریی کۆمەڵەی ژێکاف بۆ لاوانی کورد
- گۆواری سروە - ژمارە ١٠؛ من محەممەدی قازیم
- پاشەرۆکی هێمن
- وێنە لە تێلگرامی ئیرەج مورادی وەرگیراوە
