شەڕ و جەنگ لە زمانی کوردیدا دوو وشەی هاومانان کە زۆر جار بە جیاواز و هێندێکجاریش لەگەڵ یەک بۆ هەرا و کێشەی نێوان دوو کەس یان دوو گیاندار بەکار دێن؛
کێ خواردوویە بیبلی من
کێ بردوویە تیتلی من
بێتە شەڕ و جەنگی من (یان شەڕە جەنگی من)
(ئەدەبی فۆلکلۆری منداڵان)
بێجگە لەوانە زۆر وشەی وەک پێکدادان، لێکدان، تێکهەڵدان، خەبات، بەربەرەکانێ، کێشە، هەرا، گوڕڕە، دەوەناشی، داوا(دەعوای عەرەبی)، نەوەرد (لە فارسیدا نەبەرد)، نیزاح (نزاعی عەرەبی)، حەرب (عەرەبی) و وشەگەلی دیکەش واتای نیزیک لەوە دەگەیەنن بەڵام زیاتر هەر ئەو دوانە باون.
شەڕ لە وشەی "شر"ی عەرەبی کە پێچەوانەی خێرە، نیزیکە و گومان دەکرێ هەر لەو وەرگیرابێ بەڵام خزمایەتیشی لەگەڵ شڕ و شڕۆڵ بە واتای دڕاودا هەیە کە شڕیاگ و دڕیاگیش بەرهەمێکی شەڕن. وشەی شەڕ لە کوردیدا کرداری سەربەخۆی نییە بەڵام گەلێک وشەی وەک شەڕانی، شەڕەنگێز، شەڕکەر، شەڕۆ و شەڕڤانی لێ چێ بووە و لە کرداری تێکەڵاویشدا بە شێوەگەلی شەڕ کردن، بەشەڕهاتن و بەشەڕدان گەردان دەکرێ.
هەرچی جەنگە لە زمانی کوردیدا بە ڕادەی شەڕ بەکار نایە بەڵام ڕەنگە ڕەسەنتر بێ. بەتایبەت کە لە کرداری سەربەخۆی جەنگان و جەنگین‌دا هەیە. جەنگ هەروەها واتای بەرینتری لە شەڕ هەیە و بە کێشە و دەوەناشیی بچووک ناگوترێ.
وشەی جەنگ خزمایەتیی لەگەڵ کرداری جنین بە واتای لەتوپەت کرد، ورد کردن و هەلاهەلا کردندا هەیە. هەروەها دەتوانێ لە چنگ و چەنگیش نیزیک بێ کە لای مرۆڤ و گیانلەبەرە دڕندەکانیش یەکەم ئامرازی جەنگە.
